Kuzeybatı Alaska’da insan etkisinden uzak 200’ü aşkın akarsuda görülen turuncu renk başkalaşımının, iklim ısınması nedeniyle derin katmanlardaki donmuş toprağın erimesiyle tetiklenen doğal asit kaya drenajından ileri geldiği saptandı. AGU Advances dergisinde yayımlanan araştırma, yer altı sularının sülfürlü minerallerle temas ederek metalleri yüzey sularına taşıdığını ortaya koydu.
Eriyen Toprak Tabakası Metal Salımını Tetikliyor
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında bölgedeki altı su havzasından derlediği numuneler, permafrost tabakasının çözünmesiyle yer altı sularının derin sülfürlü kayalara ulaştığını gösterdi. Oksijen ve suyla etkileşime giren mineraller sülfürik asit oluştururken; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ile nadir toprak elementlerinin akarsu yataklarına taşınmasına yol açtı.
Araştırma kapsamındaki ölçümlerde, el değmemiş yukarı havzalarda ortanca 8,3 olarak kaydedilen pH seviyesinin, yamaç sızıntılarında 3,2 düzeyine kadar gerilediği belirlendi. Yamaçlardaki sızıntı sularında yer alan sülfat ve metal konsantrasyonlarının ana yataklara kıyasla binlerce kat yüksek olduğu tespit edildi.
Ana Havzalarda Metal Taşınımı Devam Ediyor
Yan kolların yüksek asit ve metal yüküne rağmen ana nehirlerin nötr pH değerlerini muhafaza ettiği, buna karşın tamponlama kapasitesinin kimyasalların kilometrelerce taşınmasını durduramadığı kaydedildi. Örneğin Salmon Nehri boyunca 103 kilometrelik güzergahta sülfat miktarının litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı gözlendi.
Kimyasal Değişim 2019 ve 2020 Yıllarında Zirveye Ulaştı
Agashashok ile Wulik nehir sistemlerinin uzun dönemli kayıtları, kimyasal yoğunlaşmanın kademeli değil, 2019 ve 2020 senelerinde aniden yükseldiğini ortaya koydu. Bu evrede Wulik Nehri bünyesindeki toplam çinko oranında yüzde 770 seviyesine varan yükselişler kaydedildi.
Söz konusu sıçramanın, 2018-2019 kış döneminde kaydedilen yüksek sıcaklık ve yoğun kar yağışıyla ilişkili olduğu aktarıldı. Kalın kar tabakasının toprağı soğuktan yalıtarak permafrost erimesini derinleştirdiği ve yer altı akışını hızlandırdığı belirtildi.
Öte yandan 2021-2024 periyodunda Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat yoğunluğunun yeniden gerilemeye başladığı ve nehrin asit dengeleme gücünün yükseldiği kayıtlara geçti. Araştırmacılar bu eğilimi geçici bir iyileşme dönemi olarak değerlendirirken, mekanizmanın arka planının henüz tam anlamıyla aydınlatılamadığını bildirdi.
Yorumlar kapalı.